Nieskończona szachownica Henry’ego Kuttnera to klasyka science fiction, która udowadnia, że najlepsze pomysły nie starzeją się wraz z upływem czasu. Wojna, manipulacja rzeczywistością i walka o zrozumienie tajemniczej technologii tworzą historię, która potrafi zaskoczyć nawet współczesnego czytelnika.
W zniszczonym wojną świecie, Stany Zjednoczone toczą bezwzględny konflikt z europejskim sojuszem Falangistów. Sytuacja diametralnie się zmienia, gdy wrogowie opracowują niszczycielską formułę matematyczną, której rozwiązywanie doprowadza najlepszych amerykańskich naukowców do szaleństwa. Główny bohater, Robert Cameron z placówki psychometrii, musi stawić czoła nie tylko tej broni, ale również mutacjom, przybyszom z przyszłości oraz wszechobecnym iluzjom. W tym psychodelicznym chaosie każda próba odzyskania kontroli nad losem staje się kolejnym ruchem w skomplikowanej partii szachów toczonej przez nieznane siły.
Klasyka science fiction pełna niezwykłych pomysłów
Punkt wyjścia zaserwowanej tutaj historii pokazuje, że autor miał niezwykle ciekawy pomysł. Zamiast stworzyć kolejną prostą opowieść o wojnie przyszłości, Kuttner wykorzystuje konflikt jako fundament znacznie bardziej skomplikowanej rzeczywistości. Wojna pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Falangistami jest tutaj ważna, ale nie stanowi najważniejszego elementu książki. Największe napięcie nie wynika z bitew, strategii wojskowych czy technologicznego wyścigu. Prawdziwe zagrożenie pojawia się wtedy, gdy bohaterowie zaczynają rozumieć, że walczą nie tylko z przeciwnikiem, ale również z czymś, czego nie potrafią nazwać.
Henry Kuttner bardzo ciekawie pokazuje tu naukę jako coś fascynującego, ale jednocześnie przerażającego. W jego świecie rozwój technologiczny nie oznacza automatycznie postępu. Każde nowe odkrycie niesie ze sobą konsekwencje, których człowiek nie zawsze jest w stanie przewidzieć. To podejście sprawia, że Nieskończona szachownica nawet dzisiaj jest dość aktualna.
Ciekawym elementem książki jest również to, że autor nie próbuje upraszczać swoich pomysłów. W wielu powieściach science fiction skomplikowane koncepcje zostają sprowadzone do efektownego dodatku mającego urozmaicić akcję. Tutaj jest zupełnie inaczej. Manipulacja rzeczywistością, alternatywne możliwości i niezwykłe zdolności bohaterów są fundamentem całej historii. Kuttner tworzy świat, w którym niczego nie można być pewnym. Każda informacja może okazać się tylko częścią większego planu, a każda decyzja może mieć konsekwencje wykraczające poza to, co bohaterowie są w stanie przewidzieć.
Bohaterowie
Najważniejszą postacią powieści jest Robert Cameron, dyrektor do spraw psychometrii. Jego największą bronią jest inteligencja i umiejętność analizowania problemów. Cameron jest człowiekiem nauki, kimś, kto wierzy, że każdą zagadkę można rozwiązać za pomocą odpowiedniej wiedzy. Największym wyzwaniem okazuje się jednak sytuacja, w której sama rzeczywistość zaczyna wymykać się logicznemu poznaniu.
Bardzo dobrze działa tutaj przemiana bohatera. Na początku mamy człowieka przekonanego o tym, że świat można opisać za pomocą faktów i reguł. Z czasem jednak zaczyna rozumieć, że istnieją rzeczy wykraczające poza jego wcześniejsze doświadczenie.
Ponadto Kuttner nie tworzy postaci idealnych. Bohaterowie popełniają błędy, podejmują złe decyzje i często działają pod wpływem strachu. Dzięki temu historia nie przypomina chłodnej naukowej rozprawy, ale pełnoprawną powieść o ludziach próbujących odnaleźć się w sytuacji, która przekracza ich możliwości. Ciekawym elementem są również pozostałe postacie pojawiające się na kartach książki. Mutanci posiadający zdolności pozaczasowej percepcji, futurystyczny supersoldier czy naukowcy balansujący na granicy szaleństwa tworzą grupę bohaterów bardzo charakterystycznych dla klasycznego science fiction. Jednocześnie Kuttner wykorzystuje ich nie tylko jako ozdobniki, ale jako kolejne sposoby pokazania różnych spojrzeń na rzeczywistość.
Tempo akcji
Historia rozwija się tu dynamicznie, a kolejne wydarzenia pojawiają się w taki sposób, że trudno przewidzieć następny krok autora. Kiedy wydaje się, że bohaterowie zbliżają się do rozwiązania problemu, natychmiast pojawia się kolejna komplikacja. Nowe informacje nie zamykają historii, lecz otwierają kolejne drzwi prowadzące do jeszcze bardziej skomplikowanych pytań. To właśnie sprawia, że książkę czyta się z dużą ciekawością. Nie jest to powieść oparta wyłącznie na jednej wielkiej tajemnicy, której rozwiązanie poznajemy dopiero na końcu. Kuttner cały czas rzuca czytelnikowi kolejne elementy układanki.
Bardzo dobrze działa również sposób, w jaki autor stopniowo zwiększa skalę wydarzeń. Początkowo mamy historię wojny i grupy naukowców próbujących zrozumieć niezwykłe zjawisko. Z czasem jednak perspektywa coraz bardziej się rozszerza. Konflikt przestaje dotyczyć wyłącznie dwóch stron wojny, ponieważ zaczyna obejmować pytania o samą naturę istnienia. To przejście od klasycznej opowieści wojennej do niemal filozoficznej fantastyki jest jednym z największych atutów książki. Kuttner pokazuje, że nawet najbardziej widowiskowe wydarzenia są jedynie częścią większego obrazu.
Wady i niedociągnięcia
Mimo wielu zalet Nieskończona szachownica nie jest książką perfekcyjną. Największym problemem dla części współczesnych czytelników może być sposób prowadzenia niektórych rozdziałów. Powieść powstała w innej epoce literackiej i momentami wyraźnie czuć charakterystyczny styl klasycznej fantastyki naukowej. Niektóre rozwiązania fabularne mogą wydawać się dzisiaj bardziej chaotyczne niż kiedyś. Kuttner bardzo szybko przechodzi między kolejnymi pomysłami i wydarzeniami, przez co osoby przyzwyczajone do bardziej uporządkowanych współczesnych narracji mogą potrzebować chwili, aby odnaleźć się w tej historii.
Problemem może być również ogromna liczba koncepcji pojawiających się w książce. Z jednej strony jest to największy atut powieści, ale z drugiej momentami można odnieść wrażenie, że autor miał tak wiele pomysłów, iż chciał wykorzystać każdy z nich. Nie każdemu czytelnikowi przypadnie do gustu tak intensywne nagromadzenie niezwykłych wydarzeń.
Nie jest to również książka dla każdego fana science fiction. Czytelnicy oczekujący prostej historii przygodowej, jasnego podziału na bohaterów i przeciwników oraz jednoznacznych odpowiedzi mogą poczuć się zagubieni. Nieskończona szachownica wymaga pewnej otwartości i gotowości na historię, która zamiast wyjaśniać wszystko, często zachęca do dalszego zastanawiania się.
Czy warto przeczytać?
Czy warto sięgnąć po Nieskończoną szachownicę Henry’ego Kuttnera? Zdecydowanie tak, szczególnie jeśli lubicie science fiction oparte na mocnych pomysłach, tajemnicy i pytaniach dotyczących natury rzeczywistości.
Ciekawe połączenie science fiction, psychologii i tajemnicy.
Dynamiczna akcja i ciągłe poczucie niepewności.
Ponadczasowe pytania dotyczące człowieka i technologii.
Momentami bardzo duża liczba pomysłów może przytłoczyć.
Niektóre postacie mogłyby zostać bardziej rozwinięte.
Część rozwiązań fabularnych może wydawać się chaotyczna współczesnym czytelnikom.
| OCENA: 8/10 |
 |
| Książkę do recenzji dostarczyło wydawnictwo Rebis. Ciekawe tytułu do przeczytania znajdziecie również na na Komiksiarnia Katowice i Ceneo. |
Twórca Popkulturowego Kociołka. Z popkulturą i tworzeniem autorskich tekstów związany od 2002 roku. Specjalizuje się w tematyce kultury Japonii oraz rynku komiksowego. Jako publicysta od lat śledzi rozwój mangi i anime, zamieniając wieloletnią pasję w rzetelne recenzje i analizy literatury oraz gier.