W Milenium Johna Varleya przyszłość i przeszłość zderzają się w jednym punkcie, który zmienia bieg historii. Autor buduje opowieść o ratowaniu ludzkości, która sama doprowadziła się na skraj upadku. Milenium to mieszanka thrillera i science fiction, w której nic nie jest oczywiste, a każda strona tylko pogłębia chaos. Czy ta wizja mająca już swoje lata na karku, przetrwała próbę czasu?
Streszczenie fabuły
W Milenium Johna Varleya świat przyszłości jest zniszczony przez dekady degradacji środowiska i genetycznego wyniszczenia ludzkości. Aby przetrwać, ludzie z odległej przyszłości wykorzystują technologię podróży w czasie i „porywają” ludzi z przeszłości, tuż przed ich śmiercią w katastrofach. Jedna z takich operacji, związana z katastrofą lotniczą, wymyka się spod kontroli. Równolegle śledzimy śledczego badającego przyczyny wypadku oraz kobietę z przyszłości próbującą naprawić błąd. Ich historie zaczynają się przecinać w sposób, który burzy stabilność całej osi czasu.
Kiedy przyszłość puka do drzwi przeszłości
W literaturze science fiction motyw podróży w czasie był już wielokrotnie rozbierany na czynniki pierwsze. Milenium Johna Varleya nie próbuje udawać, że wnosi coś rewolucyjnego w sam mechanizm. On raczej korzysta z tego narzędzia jak z soczewki, przez którą ogląda się rozpad świata.
W centrum mamy katastrofę lotniczą, która już na poziomie pierwszych stron ustawia ton całej opowieści. Nie jest to jednak klasyczny thriller o dochodzeniu do prawdy. Varley od razu wprowadza dwa porządki czasowe, które nie tylko się przenikają, ale też zaczynają się wzajemnie destabilizować. Przeszłość nie jest tu zamknięta, a przyszłość nie jest pewna. To właśnie ten kontrast stanowi o sile tej powieści.
Styl Varleya jest jednym z tych elementów, które utrzymują książkę w ryzach. Jest obrazowy, ale nie przesadnie literacki. Momentami surowy, momentami bardzo plastyczny. Największą siłą jest umiejętność budowania scen, które zostają w pamięci. Katastrofa lotnicza, momenty związane z „wyciąganiem” ludzi z przeszłości, czy fragmenty śledztwa mają w sobie coś wyraźnie filmowego. To nie jest język, który próbuje być ozdobny i to pasuje do charakteru opowieści, która sama w sobie jest napięta i konkretna.
Dwie różne perspektywy
Varley buduje opowieść na dwóch osobnych światach, a co za tym idzie bohaterach. Z jednej strony mamy śledczego badającego katastrofę lotniczą, człowieka zmęczonego, wypalonego, zanurzonego w proceduralnej rzeczywistości dochodzenia. Z drugiej strony pojawia się kobieta z przyszłości, funkcjonująca w rzeczywistości, gdzie moralność została już dawno przefiltrowana przez przetrwanie gatunku.
Bill Smith nie jest bohaterem, który budzi natychmiastową sympatię. Jest raczej narzędziem narracyjnym, przez które oglądamy konsekwencje zdarzeń. Ma on swoje demony: alkohol, rozwód i zawodowe wypalenie, które sprawiają, że czujesz go jako człowieka z krwi i kości.
Louise Baltimore natomiast jest znacznie bardziej wyrazista. Jej perspektywa niesie w sobie ciężar świata, który już się właściwie skończył, tylko jeszcze nie przestał funkcjonować. W jej działaniach nie ma komfortu moralnego wyboru, jest raczej ciągłe balansowanie na granicy konieczności i katastrofy.
To, co działa szczególnie dobrze, to fakt, że Varley nie próbuje ich idealizować. Oboje są w pewnym sensie naznaczeni przez swoje czasy i to staje się kluczem do ich decyzji.
Tempo narracji i konstrukcja napięcia
Tempo Milenium nie jest trochę równe i to trzeba zaakceptować od samego początku. Varley nie prowadzi tej historii jak typowego thrillera, gdzie napięcie rośnie liniowo. Zamiast tego mamy fale intensywności, przeplatane momentami wyjaśnień i budowania kontekstu.
Śledztwo w sprawie katastrofy lotniczej bywa momentami bardzo techniczne. Opisy procedur, analiz, elementów dochodzenia mogą spowalniać lekturę, ale jednocześnie nadają jej wiarygodności. To nie jest historia opowiedziana na skróty.
Z drugiej strony wątki związane z przyszłością mają zupełnie inny rytm. Są bardziej dynamiczne, momentami chaotyczne, pełne działań podejmowanych pod presją czasu i ryzyka. Ta kontrastowość działa na korzyść książki, bo utrzymuje czytelnika w stanie lekkiego rozchwiania.
Niektórym może przeszkadzać brak pełnej klarowności. Varley nie zawsze domyka wszystkie elementy z chirurgiczną precyzją. Część rzeczy pozostaje zawieszona, jakby celowo niedopowiedziana. I można to odbierać jako wadę albo jako element konstrukcji świata, który sam w sobie jest niestabilny.
Problemy historii
Największym problemem Milenium jest jego wewnętrzna logika, która momentami sprawia wrażenie bardziej funkcjonalnej niż spójnej. Mechanizmy podróży w czasie są opisane tak, aby działały w kontekście fabuły, ale nie zawsze przekonują jako system. Pojawiają się rozwiązania, które bardziej „służą historii” niż wynikają z wcześniej ustalonych zasad.
Również konstrukcja niektórych wątków pobocznych wydaje się podporządkowana efektowi, a nie logice świata. Widać, że Varley bardziej interesuje napięcie i dynamika niż konsekwentne domknięcie wszystkich reguł.
Podsumowanie
Milenium Johna Varleya to nie jest nadmiernie głęboka filozoficzna rozprawa, ale dobrze napisany, żywy thriller, który udowadnia, że nawet w ramach „rozrywki” można przemycić ważne pytania o kondycję naszej planety. To historia, która nie zawsze jest idealnie spójna, ale potrafi zostawić w głowie więcej niż się po niej spodziewa.
Ciekawe nawiązania do klasyki literatury SF w tytułach rozdziałów.
Ciekawy koncept podróży w czasie.
Klimat opowieści.
Momentami niekonsekwentna logika świata.
Niekiedy tempo akcji jest trochę za szybkie.
Część wątków sprawia wrażenie niedomkniętych lub podporządkowanych efektowi.
| OCENA: 7/10 |
 |
| Książkę do recenzji dostarczyło wydawnictwo Rebis. Ciekawe tytułu do przeczytania znajdziecie również na na Komiksiarnia Katowice i Ceneo. |
Twórca Popkulturowego Kociołka. Z popkulturą i tworzeniem autorskich tekstów związany od 2002 roku. Specjalizuje się w tematyce kultury Japonii oraz rynku komiksowego. Jako publicysta od lat śledzi rozwój mangi i anime, zamieniając wieloletnią pasję w rzetelne recenzje i analizy literatury oraz gier.