Mit Hannibala i zgliszcza dawnej potęgi to wszystko, co przeciętnemu czytelnikowi zostaje po wielkiej cywilizacji punickiej. Książka Kartagina. Nowa historia starożytnego imperium podejmuje próbę ukazania większej i bardziej złożonej historii miasta, które rzuciło wyzwanie Rzymowi. To opowieść o imperium, które miało zostać wymazane z kart historii zgodnie z zasadą, że historię piszą zwycięzcy.
Streszczenie fabuły
Eve MacDonald w swojej pracy zabiera nas w podróż do źródeł punickiej potęgi, zaczynając od fenickich korzeni założenia miasta w IX wieku p.n.e. Autorka analizuje rozwój terytorialny Kartaginy, jej niezwykłe umiejętności handlowe oraz skomplikowane relacje z sąsiadami z basenu Morza Śródziemnego. Centralnym punktem rozważań pozostają nieuchronne starcia z rosnącym w siłę Rzymem, które ostatecznie doprowadziły do całkowitego zniszczenia miasta. Całość przeplatana jest próbami przybliżenia codziennego życia, wierzeń religijnych i specyfiki wielokulturowej społeczności punickiej.
Kartagina. Nowa historia starożytnego imperium – historia opowiedziana z ruin pamięci
Kartagina nie zostawiła po sobie bogatej literatury, nie przetrwał żaden głos, który mógłby konkurować z rzymską narracją. Pozostały fragmenty, ślady, szczątki miast i relacje tych, którzy ją zniszczyli. Autorka nie udaje więc, że ma w rękach pełną opowieść. Buduje ją z tego, co zostało, a raczej z tego, co da się jeszcze sensownie zrekonstruować.
Przymiotnik „nowa” w tytule może budzić więc u części czytelników pewną dozę sceptycyzmu, który jak najbardziej jest słuszny. Eve MacDonald w swojej pracy serwuje nam bardzo sprawne, płynne i momentami wręcz literackie opracowanie dziejów miasta. Nie znajdziemy tutaj niczego nowego czy zaskakującego o czym nie pisałoby się już od dawna. Autorka po prostu zebrała wszystkie te źródła i tematy w jedną zwartą i przyjemną w odbiorze całość.
Jeśli szukacie książki, która czyta się lekko, niemal jak powieść, a nie jak ciężki, akademicki wywód, to ta pozycja Was nie zawiedzie. Autorka pisze z pasją, wyczuciem i wyraźną sympatią do swojej tematyki, co jest wielkim plusem. Potrafi w sposób przystępny opisać zawiłe kwestie polityczne czy militarne, nie tracąc przy tym merytorycznej powagi. Widać, że czuje ten temat, potrafi zaciekawić opisem krajobrazu, w którym Hannibal prowadził swoje wojska przez Alpy, czy refleksją nad zachowanymi fragmentami materialnymi, jak choćby mitycznym „biznesowym wizytownikiem” w postaci fragmentów kości słoniowej. To właśnie te momenty, w których próbuje „uczłowieczyć” historię, sprawiają, że lektura jest angażująca.
Autorka bardzo mocno opiera się przy tym na archeologii i rzymskich przekazach, co w praktyce oznacza, że Kartagina nadal pozostaje w cieniu Rzymu. Nawet gdy MacDonald próbuje ją „odczarować”, to i tak nieustannie porusza się w ramach wyznaczonych przez źródła wroga. To nie jest zarzut, raczej nieunikniona konsekwencja stanu wiedzy.
Najbardziej „rozbudowaną” postacią z historii Kartaginy, pozostaje Hannibal. I nie jest to przypadek. To jedyny punkt zaczepienia, który Rzym pozostawił w miarę „czytelny”. Reszta Kartaginy jest bardziej konstrukcją niż opowieścią. MacDonald próbuje nadać jej życie poprzez opis codzienności, struktur społecznych, handlu i religii. Te fragmenty są interesujące, choć często ostrożne do granic możliwości. Zamiast konkretu dostajemy raczej prawdopodobieństwo jak to wszystko mogło wyglądać.
Największym atutem książki jest próba przesunięcia perspektywy. Kartagina przestaje być jedynie „wrogiem Rzymu”, a staje się cywilizacją handlu, wielokulturowości i dynamicznej wymiany śródziemnomorskiej. MacDonald pokazuje ją jako organizm miejski, który funkcjonował w sieci zależności politycznych i ekonomicznych, a nie tylko jako militarnego rywala. Ciekawe są również fragmenty dotyczące archeologii terenowej. Opisy miast, portów i struktur urbanistycznych pozwalają lepiej wyobrazić sobie skalę tego świata.
Słabe strony książki
Kartagina. Nowa historia starożytnego imperium zdecydowanie nie jest niczym odkrywczym. Jeśli ktoś ma już na półce inne pozycje poświęcone tej tematyce, raczej nie znajdzie tutaj nic nowego czy nadmiernie zaskakującego.
Nie jest to praca, która wywraca podręczniki do góry nogami. Ponadto część wątków jest potraktowana dość pobieżnie, jakby autorka chciała wspomnieć o wszystkim po trochu, nie wchodząc za głęboko w żadne z zagadnień. Dla kogoś, kto dopiero zaczyna swoją przygodę z historią starożytną, to będzie świetny wstęp, dla pasjonatów historii, raczej jedynie miłe uzupełnienie posiadanej wiedzy.
Przyczepić można się również do pewnej nierówności materiału. Tam, gdzie źródła są bogatsze, narracja działa dobrze. Tam, gdzie ich brakuje, autorka pozostawia odbiorcę w sferze domysłów.
Podsumowanie
Kartagina. Nowa historia starożytnego imperium to więc dobrze napisana próba uporządkowania wiedzy o cywilizacji, której historia została w dużej mierze napisana przez jej wrogów. Warto po nią sięgnąć, jeśli chce się zobaczyć Kartaginę poza rzymską narracją, choć nie należy oczekiwać rewolucji.
Próba odmitologizowania rzymskiej narracji.
Dobre tło historyczne wojny punickiej.
Brak przełomowych odkryć.
Duża ilość domysłów wynikających z braku źródeł..
Momentami ogólnikowe opisy.
| OCENA: 7/10 |
 |
| Książkę do recenzji dostarczyło wydawnictwo Rebis. Ciekawe tytułu do przeczytania znajdziecie również na na Komiksiarnia Katowice i Ceneo. |
Twórca Popkulturowego Kociołka. Z popkulturą i tworzeniem autorskich tekstów związany od 2002 roku. Specjalizuje się w tematyce kultury Japonii oraz rynku komiksowego. Jako publicysta od lat śledzi rozwój mangi i anime, zamieniając wieloletnią pasję w rzetelne recenzje i analizy literatury oraz gier.