KANT Sp. z o.o. zaczyna się jak rasowa, wciągająca science fiction z mocnymi tezami. Przeludniona Ziemia, korporacyjne intrygi i wizja rajskiej planety tworzą intrygujący punkt wyjścia. Z czasem jednak opowieść skręca w stronę coraz bardziej chaotycznego, narkotycznego amoku.
KANT Sp. z o.o. Philipa K. Dicka wyrasta z pomysłu, który łączy science fiction z nieufnością wobec wielkich instytucji. Widzimy tu bowiem korporację, która obiecuje ludziom ucieczkę z wyniszczonej Ziemi, ale jej kusząca oferta ma też swoje konsekwencje – całkowity brak powrotu. Dick rozpoczyna więc od mocnej koncepcji, ale następnie prowadzi ją w stronę coraz bardziej niepokojącej i trudnej do uporządkowania historii.
Od kapitalnego pomysłu do fabularnego chaosu w KANT Sp. z o.o.
Książce na pewno nie można odmówić ciekawego pomysłu. Takie oryginalne koncepcje często rodziły się w głowie autora. W KANT Sp. z o.o. Dick przedstawia świat, który boryka się z przeludnieniem, z którym nie da się poradzić w zwykły sposób. Wielka korporacja Szlaki Hoffmana oferuje więc ludziom możliwość przeniesienia się na Paszczę Wieloryba. Planeta ma być rajem, a teleportacja pozwala uniknąć wieloletniej podróży statkiem. Jest jednak haczyk: przeprowadzka odbywa się w jedną stronę. Już sam ten warunek sprawia, że reklamowana jako wybawienie technologia zaczyna przypominać decyzję, której konsekwencji nie da się odwrócić.
Dick nie potrzebuje tutaj zbyt skomplikowanego wprowadzenia, by uruchomić u odbiorcy ciekawość. Wystarczy informacja, że materiały przedstawiające szczęśliwe życie kolonistów mogą być fałszywe. Nagle cała oferta nabiera innego znaczenia. Jeszcze ciekawiej robi się jak Rachmael ben Applebaum postanawia skonfrontować obietnice reklamy z rzeczywistością. Zamiast korzystać z teleportacji, wybiera osiemnastoletnią podróż statkiem kosmicznym, by przekonać się, czy któryś z kolonistów chciałby wrócić na Terrę i czy naprawdę nowa planeta jest tak cudowna.
To dobry punkt wyjścia dla opowieści przygodowej, ale również dla historii o władzy, propagandzie i gospodarczym interesie. W takim układzie czas staje się czymś więcej niż odległością do pokonania. Jest ceną, jaką trzeba zapłacić za niezależne sprawdzenie prawdy.
Niestety ale siła wyjściowego konceptu z każdą kolejną przewróconą stroną nie przekłada się idealnie na równą jakość całej powieści. W pewnym momencie narracja odchodzi od stosunkowo przejrzystej intrygi i wkracza w rejony halucynacji, zaburzonej percepcji oraz rzeczywistości, której reguły trudno uchwycić. Nie chodzi nawet o samą obecność dziwności. Dick potrafi wykorzystywać ją do podważania pewności czytelnika, ale tutaj nie zawsze dostarcza wystarczająco mocnych punktów oparcia, by dezorientacja prowadziła do satysfakcjonującego odkrycia. Zamiast niecierpliwie czekać na rozwiązanie zagadki, można zacząć zastanawiać się, czy poszczególne elementy układają się w zamierzony wzór. KANT Sp. z o.o. pozostaje więc książką z doskonałym zalążkiem intrygi, której wykonanie nie zawsze nadąża za ambicjami pomysłu.
Galeria zagubionych postaci i marionetek
Rachmael ben Applebaum jest dość interesującym bohaterem, przede wszystkim ze względu na decyzję, którą podejmuje. W świecie, w którym teleportacja pozwala niemal natychmiast opuścić zniszczoną Ziemię, on wybiera znacznie trudniejszą drogę. Nie ufa oficjalnym zapewnieniom i chce przekonać się na własne oczy, czy odległa kolonia rzeczywiście spełnia obietnice składane przyszłym osadnikom. To postawa, która dobrze pasuje do głównego tematu powieści.
Doceniam taką konstrukcję protagonisty, bo jego cel wyrasta bezpośrednio z konfliktu świata przedstawionego. Nie jest przypadkowym obserwatorem, którego można dowolnie przesuwać między kolejnymi wydarzeniami. Ma konkretny powód, by kwestionować system, a jego przedsięwzięcie wiąże się z realnym kosztem czasu. Dzięki temu początkowa intryga zyskuje ludzki wymiar.
Problem polega na tym, że Rachmael nie zawsze otrzymuje wystarczająco mocne wsparcie ze strony konstrukcji całej opowieści. Gdy fabuła zaczyna przesuwać się w stronę halucynacyjnych sekwencji i rozchwianej rzeczywistości, trudniej śledzić nie tylko wydarzenia, ale również znaczenie działań postaci. Zamiast konsekwentnie pogłębiać główny konflikt, narracja potrafi przytłoczyć go kolejnymi pomysłami. W efekcie bohater, którego decyzja na początku tak skutecznie angażuje, traci część swojej siły jako przewodnik po przedstawionym świecie.
Podobny problem dotyczy szerszej galerii postaci. Korporacyjne interesy, polityczne zależności i podejrzenia związane z kolonią dają Dickowi możliwość stworzenia konfliktu, w którym trudno jednoznacznie rozdzielić odpowiedzialność między jednostki i instytucje. Taki układ mógłby prowadzić do interesujących starć charakterów. Tymczasem mnogość pomysłów i niejasności fabularnych sprawia, że nie wszystkie postacie otrzymują wystarczająco wyraziste miejsce w całości. Kiedy czytelnik próbuje przede wszystkim ustalić, co się dzieje, trudniej skupić się na tym, kim są uczestnicy wydarzeń.
KANT Sp. z o.o. pokazuje raj, który może być tylko reklamą
Jednym z mocniejszych elementów KANT Sp. z o.o. jest atmosfera niepewności, która towarzyszy lekturze. Philip K. Dick stopniowo komplikuje przedstawioną rzeczywistość i sprawia, że coraz trudniej przewidzieć, w jakim kierunku zmierza historia.
Początkowo ten zabieg intryguje i zachęca do szukania ukrytych znaczeń, jednak z czasem może również powodować znużenie. Nie wszystkie zwroty akcji wypadają równie przekonująco, a kolejne komplikacje nie zawsze pomagają lepiej zrozumieć wydarzenia. Przez to książka traci część dynamiki, a niektóre wątki sprawiają wrażenie mniej dopracowanych, niż mogłyby być.
Dick ma wyraźną skłonność do eksperymentowania z percepcją bohaterów i granicami rzeczywistości, co z pewnością przypadnie do gustu części odbiorców. W tym przypadku nie zawsze udaje mu się jednak zachować równowagę między oryginalnością a czytelnością opowieści.
Styl Philipa K. Dicka między błyskotliwą ideą a narracyjnym zgrzytem
Styl Philipa K. Dicka w KANT Sp. z o.o. bywa nierówny. Autor potrafi zaintrygować nieoczywistymi pomysłami i zaskakującymi zwrotami, ale nie zawsze udaje mu się utrzymać odpowiednie tempo narracji. Krótkie sceny i nagłe przejścia nadają opowieści dynamikę, choć czasami utrudniają śledzenie wydarzeń. Szczególnie w dalszej części książki pojawia się sporo dezorientujących fragmentów, które nie zawsze wnoszą coś istotnego do całości. Rozumiem, że Dick lubi eksperymentować z formą, jednak tutaj nie wszystkie zabiegi wypadają przekonująco. Zamiast budować napięcie, niekiedy wybijają z rytmu i utrudniają zaangażowanie w lekturę.
Mam też wrażenie, że niektóre partie tekstu mogłyby być lepiej uporządkowane, a poszczególne wątki płynniej ze sobą połączone. Zdarzają się momenty, w których trudno ocenić, co jest istotne dla rozwoju historii, a co stanowi jedynie kolejny eksperyment autora. Przez to lektura wymaga skupienia, ale nie zawsze nagradza je równie satysfakcjonującymi rozwiązaniami. Nie pomaga również to, że bohaterowie nie zawsze stanowią wystarczająco mocny punkt odniesienia, gdy narracja staje się bardziej zagmatwana. W efekcie łatwiej docenić poszczególne idee niż śledzić ich rozwój w ramach całej powieści. Nie oznacza to jednak, że książka jest pozbawiona charakteru.
Dick ma wyrazisty sposób pisania i nie boi się ryzykownych rozwiązań. Część czytelników może właśnie w tej nieprzewidywalności znaleźć największą zaletę utworu. Ja wolałbym jednak, żeby eksperymenty formalne częściej szły w parze z większą klarownością. Ostatecznie KANT Sp. z o.o. bardziej przekonuje mnie zawartymi w niej pomysłami niż sposobem, w jaki zostały przedstawione.
Wady i niedociągnięcia
Największym problemem KANT Sp. z o.o. jest nierówna konstrukcja i trudności z utrzymaniem spójnej narracji. Początkowo historia wciąga, jednak z czasem staje się coraz bardziej chaotyczna. Szczególnie rozbudowane sekwencje halucynacyjne utrudniają śledzenie wydarzeń i nie zawsze wnoszą do fabuły coś istotnego. Zamiast budować napięcie, potrafią wybić z rytmu i osłabić zainteresowanie dalszą lekturą. Nie mam nic przeciwko eksperymentom literackim, ale tutaj nie wszystkie wydają się równie udane. Czasami trudno odróżnić celową dezorientację od zwyczajnego braku przejrzystości.
Słabiej wypada również część bohaterów, którzy nie zawsze zapadają w pamięć. W miarę rozwoju wydarzeń ich znaczenie schodzi na dalszy plan, a sama historia staje się trudniejsza do uporządkowania. Przez to niektóre wątki tracą siłę, zanim zdążą w pełni wybrzmieć. Szkoda, ponieważ Dick ma kilka naprawdę interesujących pomysłów, które mogłyby stanowić podstawę znacznie bardziej dopracowanej powieści. Nie wszystkie rozwiązania fabularne przekonują, a poszczególne elementy nie zawsze tworzą spójną całość. Mimo to książka nie jest pozbawiona zalet i potrafi zaintrygować oryginalnością. Ostatecznie jednak jej mocne strony nie w pełni rekompensują problemy z narracją i tempem. KANT Sp. z o.o. pozostawia więc niedosyt, bo potencjał tej historii jest większy niż satysfakcja, jaką daje lektura.
Czy warto przeczytać KANT Sp. z o.o.?
KANT Sp. z o.o. to pozycja przeznaczona dla czytelników poszukujących w science fiction bezkompromisowej krytyki korporacji i technologicznych złudzeń. Jeśli przymkniesz oko na narracyjne zgrzyty i chaotyczną konstrukcję, znajdziesz tu kilka naprawdę intrygujących idei. Dla postronnego odbiorcy będzie to jednak lektura zbyt męcząca, dlatego polecam ją przede wszystkim zagorzałym pasjonatom twórczości pisarza.
Krytyczne spojrzenie na korporacyjną propagandę i manipulację informacją.
Tematyka społeczna, która pozostaje czytelna mimo fantastycznej scenerii.
Nierówna i miejscami trudna do uporządkowania narracja.
Rozbudowane sekwencje halucynacyjne osłabiające główną intrygę.
Bohaterowie nie zawsze otrzymują wystarczająco dużo przestrzeni, by zapisać się w pamięci.
| OCENA: 6/10 |
 |
| Książkę do recenzji dostarczyło wydawnictwo Rebis. Ciekawe tytułu do przeczytania znajdziecie również na na Komiksiarnia Katowice i Ceneo. |
Twórca Popkulturowego Kociołka. Z popkulturą i tworzeniem autorskich tekstów związany od 2002 roku. Specjalizuje się w tematyce kultury Japonii oraz rynku komiksowego. Jako publicysta od lat śledzi rozwój mangi i anime, zamieniając wieloletnią pasję w rzetelne recenzje i analizy literatury oraz gier.